Yeni Ahlak Sosyolojisi: Kuramsal Perspektifler, Ampirik Araştırmalar ve Yeni İmkânlar
Atölye Yürütücüsü:
Dr. Öğr. Üyesi Büke Koyuncu
Atölye Çağrısı:
Ahlak, sosyolojinin kuruluşundan itibaren disiplinin temel meselelerinden biri olmuştur. Modernleşmeyle birlikte yerleşik toplumsal yapıların ve normatif düzenlerin dönüşümü, ahlakın felsefi bir tartışma konusu olmanın ötesinde toplumsal bir olgu olarak incelenmesine zemin hazırlamıştır. Durkheim, Weber ve Simmel gibi kurucu isimlerin çalışmalarında ahlak, toplumsal düzenin, eylemin ve ilişkilerin anlaşılmasında önemli bir yer tutmuştur.
Yirminci yüzyıl boyunca ahlak, sosyoloji içinde farklı kuramsal gelenekler tarafından ele alınmış; yapısal-işlevselci yaklaşımlardan eleştirel teoriye, feminist düşünceden postkolonyal ve postyapısalcı yaklaşımlara uzanan tartışmalar, ahlaki normların, değerlerin ve yargıların tarihsel ve toplumsal koşullarla, iktidar ilişkileriyle ve gündelik yaşam pratikleriyle bağlantılarını görünür kılmıştır.
Son yıllarda ise ahlak çalışmaları belirgin bir disiplinlerarası canlılık kazanmıştır. Psikoloji alanında ahlaki biliş, duygu ve yargılara ilişkin araştırmalar; antropolojide gündelik etik deneyime, özneleşmeye ve ahlaki eyleme odaklanan etik dönüş; yapay zekâ, ekolojik krizler ve insansonrası tartışmalar, ahlakı düşünmenin yeni kavramsal ve ampirik imkânlarını gündeme getirmiştir.
Bu gelişmelerle birlikte sosyoloji içinde de ahlakın yeniden kavramsallaştırılmasına yönelik önemli çalışmalar ortaya çıkmıştır. Abend (2011), ahlak kavramının sosyal bilimlerde çoğu zaman örtük varsayımlarla kullanıldığına dikkat çekerken; Hitlin ve Vaisey (2010, 2023), ahlakın kültür, biliş, eylem ve güç ilişkileriyle birlikte ele alınmasına katkıda bulunmuş; Abbott (2018) ise ilişkisel sosyoloji perspektifinden ahlakın incelenmesine yönelik metodolojik bir yaklaşım geliştirmiştir.
Yeni ahlak sosyolojisi, ahlakı yalnızca normlar, değerler ya da toplumsal düzenin yeniden üretimi üzerinden değil; gündelik yaşamda ahlaki değerlendirmelerin, yargıların ve eylemlerin nasıl ortaya çıktığı, toplumsal ilişkiler içinde nasıl şekillendiği ve farklı bağlamlarda nasıl dönüştüğü üzerinden de incelemeye imkân tanımaktadır.
Bu atölye, yeni ahlak sosyolojisinin kuramsal ve metodolojik katkılarını tartışmayı, bu perspektifin saha araştırmalarında nasıl kullanılabileceğini somut bir örnek üzerinden değerlendirmeyi ve Türkiye'de geliştirilebilecek yeni araştırma sorularını birlikte düşünmeyi amaçlamaktadır.
Atölyenin ilk bölümünde Cardiff Üniversitesi'nden Owen Abbott, yeni ahlak sosyolojisinin temel yaklaşımları ve özgün katkıları üzerine bir konuşma gerçekleştirecektir. Ardından MSGSÜ Sosyoloji Bölümü'nden Büke Koyuncu ve Zinnur Fidan, Kızıl Goncalar dizisinin izleyicileriyle yürüttükleri saha araştırmasını, farklı ahlaki referans çerçeveleriyle kurulan ilişkilenme biçimlerini ve bunların ahlaki değerlendirmelerdeki rolünü inceleyen ampirik bir çalışma olarak sunacaklardır.
Sunumların ardından gerçekleştirilecek etkileşimli bölümde, yeni ahlak sosyolojisinin sunduğu kavramsal ve metodolojik imkânlar ve sınırlılıklar katılımcılarla birlikte tartışılacaktır. Farklı sosyolojik ilgi alanlarından hareketle ahlakın hangi sorular ve yöntemlerle araştırılabileceği üzerine birlikte düşünülmesi ve Türkiye'de bu perspektiften geliştirilebilecek yeni araştırma gündemlerinin keşfedilmesi amaçlanmaktadır.
Atölye, yeni ahlak sosyolojisine ilgi duyan ve bu perspektifin kendi araştırma alanları açısından sunduğu imkânları keşfetmek isteyen tüm araştırmacıların katılımına açıktır. Katılımcılarla atölye öncesinde program akışı ve önerilen okumalar paylaşılacaktır.